Wstęp

Badane aspekty

Raport został stworzony na postawie rozdziału 4 PISA 2018 Results ‘Are students smart about money?’, w którym badano wpływ rodziców na zachowanie i umiejętności finansowe uczniów, a mianowicie:

  • źródła, z których uczniowie dostają informacje o pieniądzach;
  • odkrywanie tematów związanych z pieniędzmi, o których uczniowie dyskutują z rodzicami;
  • zależność pomiędzy umiejętnościami finansowymi uczniów a częstotliwością rozmów z rodzicami na temat finansów.

Dane zostały uzyskane poprzez przeprowadzenie ankiety, którą można obejrzeć na stronie PISA.

Charakterystyka badanej grupy

Badanie zostało prowadzono w 14 krajach OEDC i 7 krajach-partnerów OECD (patrz tabelę) i obejmuje uczniów w wieku od 15 lat i 3 miesięcy do 16 lat i 2 miesięcy w czasie przeprowadzenia oceny, którzy są zapisani w szkole i ukończyli co najmniej 6 lat formalnej edukacji, niezależnie od typu placówki, w której są zapisani, czy uczą się w pełnym wymiarze godzin czy w niepełnym wymiarze, czy uczęszczają na programy akademickie czy zawodowe, czy uczą się w szkołach publicznych, prywatnych lub zagranicznych w kraju.

Kraj OECD Partnerzy OECD
Australia Brazylia
Prowincje kanadyjskie* Bułgaria
Chile Gruzja
Estonia Indonezja
Finlandia Peru
Włochy Rosja
Łotwa Serbia
Litwa
Polska
Portugalia
Republika Słowacka
Hiszpania
Stany Zjednoczone
Holandia

* – prowincje Kanady, które uczestniczyły w ocenie umiejętności finansowych PISA 2018: Kolumbia Brytyjska, Manitoba, Nowy Brunszwik, Nowa Fundlandia i Labrador, Nowa Szkocja, Ontario i Wyspa Księcia Edwarda.

Państwa, które uczestniczyły w badaniu, na mapie

Skąd uczniowie dostają informacje o pieniądzach?

Uczniowie mieli możliwość zgłoszenia, że uzyskują informacje od następujących źródeł (kilka wariantów do wyboru):

  • rodzice, opiekunowie lub inne relacje z dorosłymi;
  • przyjaciele;
  • telewizja lub radio;
  • internet;
  • czasopisma;
  • nauczyciele.

Odsetek studentów zgłaszających, że otrzymują informacje z każdego źródła; średnia z badanych krajów

Większość uczniów zdobywa informacje na temat spraw finansowych od

  • swoich rodziców,
  • internetu,
  • przyjaciół,
  • telewizji/radia,
  • nauczycieli.

Dziewczęta częściej niż chłopcy uzyskiwały informacje o finansach od rodziców (średnio o 3 punkty procentowe), natomiast chłopcy częściej niż dziewczęta od znajomych (o 5 punktów procentowych) i z czasopism (o 3 punkty procentowe). Te różnice obserwowano w większości krajów/gospodarek uczestniczących w badaniach. Nie było wyraźnej zależności od płci w korzystaniu z innych źródeł informacji, takich jak telewizja/radio, internet i nauczyciele.

Związki pomiędzy źródłami informacji a umiejętnościami finansowymi uczniów

Uczniowie zostali poproszeni o wykonanie zadań, które sprawdzały ich umiejętności finansowe. Maksymalna liczba punktów do zdobycia wynosiła 1000.

Uczniowie, którzy zdobywali wiedzę od rodziców, mieli lepsze umiejętności finansowe niż ci, którzy tego nie robili (średnia różnica wynosi 17 punktów). Podobnie osoby, które otrzymywały informacje z internetu, rozwiązały zadania lepiej niż osoby, które nie pozyskiwali informacje z internetu.

Natomiast statystyka odnośnie pozostałych źródeł jest odwrotna.

Różnica w wynikach między uczniami, którzy otrzymują informacje z danego źródła, a uczniami, którzy ich nie otrzymują; średnia z badanych krajów

Związki pomiędzy wynikami uczniów w zakresie umiejętności finansowych i omawiania spraw finansowych z rodzicami

Z poprzedniej części wynika, że 15-letni uczniowie najczęściej zwracają się do rodziców jako źródła informacji o sprawy finansowe. Jest to zgodne z wcześniejszymi wynikami PISA 2015 i innymi badaniami przeprowadzonymi w kontekście krajowym. Jednak, o czym rodzice rozmawiają ze swoimi dziećmi i jak często to robią?

Zostało wyróżniono 5 tematów rozmowy, o które pytano uczniów:

  • własne decyzje wydatkowe studenta;
  • własne decyzje oszczędnościowe studenta;
  • budżet rodzinny;
  • pieniądze na rzeczy, które student chce kupić;
  • wiadomości związane z ekonomią lub finansami.

Uczniowie mieli do wyboru 4 odpowiedzi na temat częstotliwości rozmów z rodzicami na wymienione tematy:

  • nigdy lub prawie nigdy;
  • raz lub dwa razy w miesiącu;
  • raz lub dwa razy w tygodniu;
  • prawie codziennie.

Częstotliwość omawiania spraw finansowych z rodzicami

Wyniki w zakresie umiejętności finansowych, według częstotliwości omawiania spraw finansowych z rodzicami

Średnio uczniowie, których rodzice są bardziej zaangażowani w wiedzę finansową swoich dzieci, radzili sobie nieco lepiej w ocenie umiejętności finansowych. Jednak związek między omawianymi tematami, częstotliwością, z jaką były omawiane, a umiejętnościami finansowymi były bardziej zniuansowane.

Średnio studenci, którzy zgłosili, że dyskutują ich własne decyzje wydatkowe z rodzicami raz lub dwa razy w tygodniu mieli lepsze umiętności finansowe niż uczniowie, którzy zgłosili, że omawiają ten temat rzadziej lub częściej.

Uczniowie, którzy zgłosili, że nigdy lub prawie nigdy nie rozmawiają o własnych decyzjach dotyczących wydatków z rodzicami, uzyskali najniższe wyniki.

Jednocześnie uczniowie, którzy zgłosili, że omawiają własne decyzje oszczędnościowe z rodzicami prawie codziennie uzyskiwali niższe wyniki niż inni uczniowie.

Podobnie uczniowie uzyskali tym niższe wyniki w ocenie umiejętności finansowych, im częściej omawiali budżet rodzinny z rodzicami.

Podsumowanie

  • Większość uczniów w krajach/ekonomiach OECD zdobywa informacje na temat spraw finansowych od swoich rodziców i internetu.

  • Uczniowie, którzy zdobywali wiedzę na temat finansów od rodziców lub internetu, mieli lepsze umiejętności finansowe niż ci, którzy tego nie robili. Natomist statystyka odnośnie pozostałych źródeł jest odwrotna.

  • Średnio studenci, którzy zgłosili, że dyskutują ich własne decyzje wydatkowe z rodzicami raz lub dwa razy w tygodniu mieli lepsze umiętności finansowe niż uczniowie, którzy zgłosili, że omawiają ten temat rzadziej lub częściej.